Baza „Oranżerie w Europie”

Baza „Oranżerie w Europie” stanowi narzędzie służące dokumentowaniu oraz analizie historycznych oranżerii i szklarni na obszarze Europy. Jej powstanie jest związane z wieloletnimi badaniami nad architekturą oranżeryjną prowadzonymi przez Grupę Roboczą ds. Oranżerii w Niemczech (Arbeitskreis Orangerien in Deutschland e.V.), które od momentu założenia w Poczdamie w 1979 roku zajmuje się gromadzeniem wiedzy na temat konstrukcji, funkcji oraz historii tych obiektów.

Obecnie baza obejmuje kilkaset rekordów dotyczących oranżerii i innych typów szklarni zlokalizowanych w Niemczech, Austrii, Szwajcarii, Belgii, Francji, Włoszech, Belgii i Polsce. Zawiera zarówno informacje o obiektach zachowanych, jak i tych, które uległy zniszczeniu. Dane obejmują między innymi lokalizację obiektu, typ budynku, czas jego powstania oraz stopień zachowania. Istotnym elementem struktury bazy jest również możliwość rozbudowanego opisu każdego obiektu, obejmującego informacje historyczne, architektoniczne, bibliografię, materiały archiwalne oraz dokumentację fotograficzną. Dzięki temu baza umożliwia nie tylko ewidencję obiektów, lecz także ich analizę porównawczą i badanie przemian architektury oranżeryjnej.

Od 2025 roku w rozwijaniu bazy aktywnie uczestniczą również Jacek Kuśmierski i Łukasz Przybylak z Fundacji im. Eduarda Petzolda, którzy odpowiadają za opracowanie i wprowadzanie danych dotyczących obiektów z terenu Polski. Ich zadaniem jest przede wszystkim identyfikacja historycznych oranżerii, przygotowanie dokumentacji oraz dostosowanie polskich przykładów do struktury i standardów bazy danych funkcjonującej na platformie międzynarodowej.

Pierwszym krokiem w tym procesie było opracowanie wzorcowego wpisu dla oranżerii pałacowej w Lubartowie, który stanowi przykład pełnego rekordu w bazie. Zawiera on zarówno podstawowe informacje lokalizacyjne i chronologiczne, jak również szczegółowy opis historyczny i architektoniczny obiektu, dane dotyczące jego budowy i przebudów, informacje o stanie zachowania, obecnym użytkowaniu oraz zestawienie literatury przedmiotu i źródeł archiwalnych. Wpis ten został przygotowany w dwóch wersjach językowych, niemieckim i polskim, i pełni funkcję modelową dla kolejnych opracowań wprowadzanych do bazy. W dalszym etapie prac Jacek Kuśmierski skoncentrował się na opracowywaniu i wprowadzaniu danych dotyczących obiektów z terenu województwa lubuskiego, a Łukasz Przybylak na identyfikacji orażerii w ikonografii Friedricha Bernharda Wernhera (XVIII w.), Alexandra Dunckera (XIX w.) i Roberta Webera (XX w.).

Włączenie polskich przykładów do bazy „Oranżerie w Europie” ma istotne znaczenie dla rozszerzenia jej zasięgu badawczego. Pozwala ono nie tylko na lepsze rozpoznanie dziedzictwa architektury oranżeryjnej w Polsce, lecz także na umieszczenie tych obiektów w szerszym, europejskim kontekście historycznym i typologicznym. Dzięki temu baza stopniowo staje się narzędziem umożliwiającym kompleksowe badania nad rozwojem oranżerii, ich funkcjami oraz przemianami architektonicznymi w różnych regionach Europy.

Wykaz opracowanych obiektów:

Województwo lubuskie:

1. Białków – oranżeria
2. Biecz – oranżeria
3. Bonów – oranżeria
4. Brody – oranżeria
5. Brody – szklarnia
6. Brzeźnica – dom ogrodnika ze szklarnią
7. Brzoza – oranżeria
8. Chichy – oranżeria
9. Danków – oranżeria
10. Danków – szklarnia
11. Drwalewice – szklarnia
12. Garbicz – oranżeria
13. Gębice – palmiarnia
14. Gilów – szklarnia
15. Glisno – oranżeria
16. Golin – oranżeria
17. Gorzów Wielkopolski (Zieleniec) – szklarnia
18. Jabłonów – dom ogrodnika ze szklarnią
19. Jarnatów – oranżeria
20. Kamień Wielki – szklarnia
21. Klenica – dom ogrodnika ze szklarnią
22. Kosierz – oranżeria
23. Kręcko – szklarnia
24. Krzepielów – oranżeria
25. Laski – oranżeria
26. Lubikowo – oranżeria
27. Luboszyce – oranżeria
28. Łęgowo – oranżeria
29. Nietków – oranżeria
30. Nowa Sól – oranżeria
31. Przytoczna – szklarnia
32. Radzików – oranżeria
33. Sława – oranżeria
34. Solniki – oranżeria
35. Sosny – szklarnia
36. Studzieniec – dom ogrodnika z oranżerią
37. Stypułów (Średni/Środkowy) – szklarnia
38. Sulechów – szklarnia sprzedażowa
39. Świdnica – oranżeria
40. Zabór – szklarnia
41. Zielona Góra – palmiarnia
42. Zielona Góra (Zatonie) – oranżeria
43. Żagań – szklarnia
44. Żagań – oranżeria pałacowa
45. Żagań – oranżeria

Województwo lubelskie:

1. Lubartów – oranżeria